⬛️جامعه ایران در بیش از یک قرن گذشته بارها برای تغییر نظم سیاسی تلاش کرده و فرصت‌هایی برای ساختن آینده‌ای متفاوت به دست آورده است. در بسیاری از این بزنگاه‌ها، امید گسترده‌ای برای آزادی، عدالت و پایان‌دادن به استبداد شکل گرفته؛ اما پس از تغییر صاحبان قدرت، تمرکز قدرت و ضعف سازوکارهای پاسخگویی دوباره تکرار شده است.

⬛️بخش بزرگی از بحث‌های سیاسی ما معمولاً بر این پرسش متمرکز بوده است که چه کسی باید قدرت را در دست بگیرد: کدام رهبر، کدام جریان یا کدام گروه؟ کمتر به این پرسش پرداخته‌ایم که قدرت، فارغ از اینکه در اختیار چه کسی قرار دارد، چگونه باید محدود، تقسیم و پاسخگو شود.

⬛️مهار قدرت به اعتماد به نیت و شخصیت افراد وابسته نیست. برای این کار به قواعد و نهادهایی نیاز داریم که هیچ فرد یا جریانی نتواند بالاتر از قانون قرار گیرد؛ حدود اختیارات مقام‌ها روشن باشد؛ تصمیم‌های حکومت امکان بررسی و اعتراض داشته باشند؛ قوه قضاییه استقلال خود را حفظ کند؛ رسانه‌ها بتوانند آزادانه عملکرد صاحبان قدرت را نقد کنند؛ گروه‌های مختلف جامعه در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت مؤثر داشته باشند و امکان بازخواست و برکناری مقام‌های سیاسی وجود داشته باشد.

⬛️این مساله در دوران گذار اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. شرایط بی‌ثبات و ضرورت تصمیم‌گیری سریع ممکن است زمینه تمرکز قدرت را فراهم کند. اگر حدود قدرت، مدت مأموریت، شیوه نظارت و سازوکار پاسخگویی از آغاز روشن نباشد، همان دوره‌ای که قرار است زمینه دموکراسی را فراهم کند، می‌تواند روابط اقتدارگرایانه را بازتولید کند.
فرصت گذار زمانی به استقرار دموکراسی کمک می‌کند که جامعه از پیش درباره مهار قدرت اندیشیده باشد. پرسش بنیادین آینده ایران این است: قدرت، در اختیار هر کسی که باشد، با چه قواعدی محدود و پاسخگو خواهد شد؟

کارتون این پست، برداشت خلاقانهٔ مانا نیستانی، کارتونیست متعهد به دادخواهی و عدالت انتقالی، از مسالهٔ مهار قدرت است.

#دادخواهی #اپوزیسیون #گذار_دموکراتیک #عدالت_انتقالی